Posts tonen met het label Groene Bank. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Groene Bank. Alle posts tonen

vrijdag 4 november 2011

Wat zag Elt Broekema ?

Het is zo goed als zeker, dat de boom van Groene Bank 1 (GB1) zuid van de Bergweg heeft gestaan. Misschien nog staat, maar dan helaas tever op privéterrein. Met de locatie van die waarnemingspost kan worden vastgesteld wat Elt L.D. Broekema in mei 1940 heeft gezien en heeft kunnen zien. Broekema was luitenant-verkenner bij III-8 RA en heeft veel waarnemingen op vijandelijk vurend geschut gemeld. Alleen niet op dat van II/SS AR, dat volgens bekende foto's (onder meer) in de rand van de Sahara heeft gestaan, pal oost van de Diedenweg. Hij zag door zijn kijker wel het huis van zijn ouders en zelfs mensen als poppetjes daar. Dat staat in een door hem bijgehouden dagboek over de oorlogsdagen van mei 1940.

Het dagboek van Broekema werd gepubliceerd in het tijdschrift "Oud-Wageningen" (Jrg 38, nr 2 (april 2010) pag. 42-51 en nr 3 (september 2010) pag. 83-91). Aan het slot daarvan stelde de redactie van de Historische Vereniging Oud-Wageningen de vraag, of hij dan werd beschoten vanuit de eigen achtertuin. Om precies te zijn, vanuit de achtertuin van zijn ouderlijk huis. Dat zal niet letterlijk zijn gebeurd. Het geschut daar in stelling heeft hij mogelijk ook niet gezien. Zeker niet ten voeten uit. Het stond achter voorliggende bebouwing. Maar de mondingsvlammen van die batterij zullen toch vanuit GB1 vroeg of laat goed zichtbaar zijn geweest.

Die conclusie volgt uit een analyse met Google Earth. Google Earth heeft een tool, waarmee het terreinprofiel langs een zelfgekozen lijn kan worden bepaald. Langs de zichtlijn GB1- ouderlijk huis van Broekema levert dat het volgend beeld op.


Het huis van de ouders van Broekema lag op de rand van een plateau. Iets hoger dan de Diedenweg, vlak ervoor. Het is daarom mogelijk, dat voorliggende bomenrijen en de bebouwing van de Diedenweg de opstellingen van Duits geschut hebben gemaskeerd. Dat geschut stond daar in elk geval op 12 en 13 mei 1940. Broekema moet op zijn minst de mondingsvlammen daarvan hebben gezien. Meldingen daarvan staan niet in het register. Maar de registers zijn zeker niet volledig. De originelen werden in mei 1940 vernietigd en daarna grotendeels uit het hoofd en met hulp van eigen aantekeningen gereconstrueerd. Er zijn in de registers vanuit GB1 wel op 12 mei rond 01.00 uur mondingsvlammen op 40, resp. 60 o/oo links Wageningen en rond 03.00 uur nog 80 o/oo links van de Nieuwe Toren (Toren RK Kerk) vastgelegd. Het huis van Broekema lag in een lijn ongeveer 32 o/oo links van de Oude Toren (Toren NH Kerk). De opgetekende waarnemingen lagen dus verder noord. Naar de plaatsen van de opstellingen valt alleen maar te raden. De eerste aanduidingen zijn niet helder (wat werd bedoeld met links van Wageningen, misschien ongeveer de plaats van de Nieuwe Toren ?) en de afstanden niet vermeld.

Broekema begon volgens zijn dagboek op 12 mei 1940 ongeveer om 03.20 uur zijn dienst weer als waarnemer op GB1. Van hem is dus hooguit de waarneming 80 o/oo links van de Nieuwe Toren. In het register staat hierbij "achter laan Nieuwe Haven". Werd met die laan de Lawickse Allee bedoeld ?
Het zou (op dit tijdstip) kunnen gaan om storend vuur afgegeven door de twee batterijen van IV/AR 256. Maar die stonden eerst nog in Renkum. Broekema schreef over zijn eerste dienst deze ochtend in zijn dagboek:

"Het schijnt dat er nu meer artillerie is. Het regent granaten om mij heen. Helaas moet ik constateren dat er drie [!] batterijen achter de Wageningse Berg zijn opgesteld. Deze zijn voor mij dus niet waarneembaar. Wel kan ik in de ochtendschemering de mondingsvlammen zien en dus de richting vaststellen. Ze staan in het landgoed de Dorschkamp en in het landgoed Oranje Nassau's Oord."

De informatie van Broekema is erg onduidelijk. Ging het nu om twee of drie batterijen in Renkum ? Was misschien nog een batterij van II/SS AR daar achtergebleven ? Hoe kan het dat deze batterijen onzichtbaar waren, maar wel (daarvan) de mondingsvlammen bij Dorskamp en Oranje Nassau's Oord werden gezien ?

Een mogelijke uitleg is, dat Broekema (als echte Wageninger) met de "Wageningse Berg" alleen het zuidelijk deel van de heuvelrug bedoelde. De "berg" tussen Hotel de Wereld en het Pompstation. Dan stond het geschut in Renkum inderdaad "achter de berg". Maar als toen mondingsvlammen in Dorskamp en Oranje Nassau's Oord werden gezien, stond dit geschut dus al niet meer in Renkum. Toch geeft het Kriegstagebuch van IV/AR 256 aan, dat de batterijen pas om 8.20 uur van stelling wisselden "naar het noordoostdeel van Wageningen". In mijn interpretatie naar de Bosrand. Dat geeft weer stof tot verdere overpeinzing. Want waar precies en van welke batterijen heeft Broekema dan toch mondingsvlammen gezien ? Heeft hij misschien feiten verwisseld en de tijden niet goed vastgelegd ? Zoiets komt vaker voor onder gevechtscondities. Vooral bij latere vastlegging. Het geheugen is dan niet 100% betrouwbaar. De tijd-ruimte oriëntatie raakt door stress verstoord. Voorlopig lijkt dat de meest waarschijnlijke verklaring van de tegenstrijdigheden.

zondag 30 oktober 2011

Locatie Groene Bank

Vorige week heb ik een interview gehad met de heer J.A.A. Wynekes, in mei 1940 cadet-vaandrig (in het derde jaar van de KMA, tegen het officiers-examen aan). Hij was toen geplaatst bij III-8 RA. In de meidagen draaide hij diensten als waarnemer op de post Groene Bank. De post Groene Bank werd in de avond van 12.5.40 verplaatst naar een reservepositie, wegens herhaalde beschietingen en zelfs een Stuka-bombardement. Waarschijnlijk waren de beschietingen en het bombardement vooral gericht op het uitschakelen van een nabijstaande batterij luchtdoelartillerie waarvan de post een staartje meekreeg.

Vrij zeker is de exacte locatie van wp Groene Bank (bezet van 10 mei 1940 in de ochtend tm 12 mei daaraanvolgend in de avond) nu bepaald. Mede op grond van het interview. Hierbij een luchtfoto met de vermoedelijke plaats rood omcirkeld.


De heer Wynekes beschreef de post als "een houten platform in een eenzame boom aan de rand van een glooiend terrein, uitkijkend op Wageningen".

Die omschrijving was natuurlijk lang niet voldoende om de positie te bepalen. Maar er zijn gelukkig in andere bronnen voldoende aanknopingspunten. Het Dagboek van Kapt H. Ballot (waarin de locatie ook nog in vrij algemene termen wordt omschreven, maar waaruit blijkt dat terzijde op een roggeveld een batterij luchtdoelartillerie stond), het Stellingbericht (dat de door de Terreinmeetdienst ingemeten coördinaten geeft), een wat gedetailleerder beschrijving van Elt L.D. Broekema, die onder vijandelijk vuur veel waarnemingen deed en naar de mening van de heer Wynekes eigenlijk wel een lintje verdiend had, maar dat niet kreeg.

Zoals gezegd, van het uitzicht kon Wynekes zich weinig herinneren. Een glooiend landschap, Wageningen. Hij is alleen bij elk vuurcorrectie ladder op en ladder af geweest. Hij hoefde ook niet veel meer te doen. De vuren werden door Ubbo Meijer, de luitenant Vuurregelingsdienst, uitgerekend. De waarnemingsmiddelen waren primitief, alleen een artilleriekijker. Eigenlijk een gewone 6x (of 8x ?) vergrotende veldkijker, maar dan met een op matglas ingegraveerd ruitjesraster om relatieve posities te kunnen bepalen.

Broekema heeft meer waarnemingen gedaan, ook omdat Wynekes rond de middag van 12.5 uitviel. Broekema was geboren en getogen in Wageningen en kende de omgeving als zijn broekzak. Zijn waarnemingen op Duitse artillerie zijn helaas (op één uitzondering na) voor de plaatsen onduidelijk vastgelegd.
Over het uitzicht heeft hij onder meer het volgende opgeschreven (10 mei tegen 18.00 uur):

"Van hieraf heb ik uitzicht op Veenendaal, Ede, Bennekom, Achterberg, Wageningen en op de achtergrond: Wolfheze, Heelsum, Oosterbeek, enkele torens van Arnhem en Nijmegen, welk uitzicht rechts begensd [?] is door de straatweg Wageningen-Rhenen.
Het uitzicht is nu vrij levenloos. Nog enkele evacués, nog enkele achtergebleven paarden en koeien, vrij veel kippen en een enkele auto. Van de oorlog is niets te merken, behoudens van tijd tot tijd [vijandelijke] vliegtuigen, acht [!] rokende wrakken van de neergeschoten Duitse vliegtuigen van 's morgens en een brand in Veenendaal, dienende om het schootsveld vrij te maken."

Bron: L.D. Broekema, "Oorlogservaringen". In: "Oud-Wageningen", blad van de Historische Vereniging Oud-Wageningen. Jrg 38 No 2, april 2010 (p. 47).